Logo Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

huiselijkgeweld.nl

Een keer is genoeg

Verkennend onderzoek naar secundaire victimisatie van slachtoffers als getuigen in het strafproces.

In Nederland werden in 2008 bijna 5.2 miljoen mensen slachtoffer van een misdrijf (CBS 2008). De gevolgen hiervan kunnen voor het slachtoffer ingrijpend zijn. Soms echter lijden mensen niet alleen door het misdrijf, maar ook door het strafproces dat daarop volgt. Zij hebben het gevoel dat het strafproces hen voor een tweede keer tot slachtoffer maakt.

Doelstelling van dit onderzoek was een verkenning van de vraag op welke wijze politie, OM en rechterlijke macht met slachtoffers in hun positie als getuige omgaan, meer in het bijzonder of er regelmatig sprake lijkt te zijn van verergering van het leed van het slachtoffer door of in de context van het getuigenverhoor. Achtergrond is de wens te voorkomen dat het slachtoffer extra schade lijdt door het strafproces. Het gaat hierbij vooral om slachtoffers van ernstige delicten.

Verschillende vormen

Voor dit onderzoek is secundaire victimisatie gedefinieerd als ‘verergering van het leed of de schade van het slachtoffer door het strafproces’. Uit het onderzoek komen vier verschillende vormen van secundaire victimisatie naar voren: negatieve effecten op het vertrouwen van het slachtoffer in zichzelf, de toekomst, de wereld en het rechtssysteem; verergering van de effecten van het oorspronkelijke trauma als gevolg van het misdrijf; belemmering van herstel; en een tweede, nieuw trauma als gevolg van het strafproces.
Eerder onderzoek had aangetoond dat vooral misdrijven die zich afspelen binnen de persoonlijke levenssfeer van het slachtoffer een grotere impact lijken te hebben. Desgevraagd denken vrijwel alle respondenten in het onderzoek bij secundaire victimisatie aan zedendelicten en huiselijk geweld.

De conclusie uit dit onderzoek lijkt gerechtvaardigd dat secundaire victimisatie van slachtoffergetuigen door het strafproces met enige regelmaat voorkomt.
Daarbij lijkt het vooral te gaan om negatieve effecten op het vertrouwen van het slachtoffer in zichzelf, de toekomst, de wereld en het rechtssysteem, en in mindere mate om verergering van de post traumatische stressreacties als gevolg van het oorspronkelijk misdrijf bij slachtoffers. Secundaire victimisatie in de vorm van belemmering van herstel wordt ook door de slachtoffers genoemd. Extra schade door een nieuw, tweede trauma veroorzaakt door het strafproces wordt slechts bij uitzondering genoemd.
Secundaire victimisatie speelt niet alleen bij het verhoor van het slachtoffer als getuige door de RC of op de zitting. Ook de onevenwichtigheid tussen de positie van de verdachte en die van het slachtoffer, de lange duur van het strafproces, gebrek aan informatie, bejegeningsfactoren en onvrede met de uitkomst spelen een rol.

Voorkómen

Centrale begrippen bij het voorkomen van secundaire victimisatie lijken voorspelbaarheid, controle/beheersbaarheid, veiligheid en rechtvaardigheid te zijn. Of het slachtoffer daadwerkelijk extra schade of leed ondervindt door het strafproces hangt echter niet alleen af van factoren binnen het strafproces, maar ook van de ernst en aard van het misdrijf, persoonlijke kenmerken van het slachtoffer en de sociale context. Bij persoonlijke kenmerken gaat het dan vooral om kenmerken die de behoefte aan voorspelbaarheid, veiligheid etc. groter kunnen maken, zoals eerdere traumatische ervaringen of een verstandelijke beperking. Voor het strafproces is dit relevant, omdat het betekent dat sommige slachtoffers (gezien de aard van het delict, hun persoonlijke eigenschappen of omgevingsfactoren) extra kwetsbaar of vatbaar zijn voor secundaire victimisatie.

Download de pdf bestandvolledige tekst van het rapport (pdf, 1,2 Mb) (via WODC)
Download een pdf bestanduitgebreide samenvating (pdf, 130 Kb) (via WODC)


Wijers, M., & Boer, M. de. (2010).Een keer is genoeg: verkennend onderzoek naar secundaire victimisatie van slachtoffers als getuigen in het strafproces. Utrecht: Marjan Wijers Research & Consultancy, WODC.