Logo Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

huiselijkgeweld.nl

Literatuurscan oorzaken geweld tegen kinderen en jongeren in afhankelijkheidsrelaties

10-10-2012

Uitkomsten van een literatuuronderzoek naar de etiologie van fysieke kindermishandelingen en seksueel misbruik, de mogelijkheden omn te interveniëren en noodzakelijk, verder, onderzoek.

Recente schokkende zaken en prevalentiecijfers roepen de vraag op waar al dat geweld toch vandaan komt. De Minster van Veiligheid en Justitie, mede namens de Staatssecretaris van VWS, hebben de opracht gegevn tot een onderzoek naar dieperliggende oorzaken van seksueel geweld en andere vormen van geweld in afhankelijkheidsrelaties binnen verschillende domeinen.
In de rapport richt men zich bij fysieke mishandeling vooral op de rol van het gezin, voor seksueel misbruik wordt de etiologie zowel binnen als buiten het gezin besproken. Buiten het gezin ligt de focus in dit rapport dan vooral op misbruik in de context van instellingen, school, vrije tijd, en religieuze organisaties.
Er is een systematische literatuurstudie uitgevoerd verder heeft men een drietal specifieke tijdschriften op het gebied van fysieke mishandeling en seksueel misbruik doorzocht en zijn de referentielijsten van de gevonden artikelen gescand op andere relevante artikelen.
De resultaten van de artikelen worden in overzichtelijke secties samengevat en besproken. Tevens zijn alle afzonderlijke artikelen en de daarin behandelde risicofactoren in een aparte tabel opgenomen. In deze tabel is per studie ook het soort onderzoek (meta-analyse, review, longitudinaal etc.) weergeven, alsmede de conclusie van het onderzoek en statistische bevindingen.

Risicofactoren fysieke mishandeling binnen gezin

Uit het literatuuronderzoek blijkt dat het merendeel van de factoren gerelateerd is aan de opvoeders zelf, dus samenhangen met de ontwikkelingsgeschiedenis en individuele kenmerken van de ouder. Daarbij lijken de eigen geschiedenis van kindermishandeling en de psychische en psychiatrische problematiek van de ouders de belangrijkste factoren. Bovendien valt op dat kinderen met een fysieke of verstandelijke beperking extra kwetsbaar zijn en een verhoogde kans lopen mishandeld te worden. Meest gehanteerde theoretische onderbouwing van het ontstaan van fysieke kindermishandeling is het ecologische ordeningsmodel van Belsky (1980), gebaseerd op het ecologische model van Bronfenbrenner (1979), wiens model de ontwikkeling van het kind verklaart vanuit verschillende overlappende en interacterende systemen, ofwel niveaus.

Risicofactoren seksueel misbruik binnen het gezin

Vermeld worden de risicofactoren die empirisch zijn gevonden. Ook hier lijken kenmerken van de ouder de meest prominent risicofactoren te zijn, waaronder de eigen voorgeschiedenis van seksueel misbruik en gehechtheidsproblemen (onder andere moeite met intieme relaties) van de ouder. Andere belangrijke factoren in relatie tot seksueel misbruik zijn de seksuele opvattingen en cognities van de ouders. Tenslotte blijken net als bij fysieke mishandeling kinderen met een lichamelijke en/of verstandelijke beperking een extra risico te lopen seksueel misbruikt te worden.

Risicofactoren seksueel misbruik buiten het gezin

De belangrijkste theorieën over seksueel misbruik (binnen en buiten het gezin) stellen over het algemeen de dader centraal en gaan weinig in op situationele kenmerken. Empirische studies naar het risico op seksueel misbruik in verschillende settings (instellingen, scholen, sportverengingen) gaan echter nauwelijks in op daderkenmerken.
Risicofactoren voor seksueel misbruik binnen zorginstellingen worden vooral gevonden bij de pleger en het slachtoffer waarbij het vooral statische, onveranderbare kenmerken betreft als geslacht en leeftijd. Ook hier kwam weer naar voren dat kinderen met een lichamelijke en/of verstandelijke beperking een verhoogd risico lopen op seksueel misbruik.
Een opvallende bevinding binnen het schooldomein is dat plegers van seksueel misbruik vaak goed presterende en populaire leerkrachten blijken te zijn. Onderzoek op dit gebied is echter alleen kwalitatief van aard. Ook lijken kwetsbare kinderen (onzeker, vervreemd van
ouders, riskant gedrag vertonend) een grotere kans te hebben op misbruik binnen de context van school.
Risicofactoren die samenhangen met seksueel misbruik binnen het sportdomein verwijzen naar de pleger, het slachtoffer en kenmerken van het sportdomein zelf. Het schaarse onderzoek laat zien dat plegers vaak coaches van slachtoffers zijn en net als in het onderwijs vaak succesvol en populair. Dit is echter gebaseerd op kwalitatieve studies met een kleine N. De meeste factoren die betrekking hebben op het sportdomein zijn echter niet of nauwelijks empirisch onderzocht.
Onderzoek naar factoren die samenhangen met seksueel misbruik binnen de protestantschristelijke en moslim geloofsrichtingen is niet gevonden. Onderzoek binnen de katholieke kerk heeft zich vooral gericht op de pleger en de omgeving. De onderzoeksgegevens zijn vooral beschrijvend van aard waarbij soms controlegroepen zijn meegenomen van niet- plegers of plegers die niet vanuit hun kerkelijk ambt seksueel misbruik plegen. Onderzoek naar factoren die betrekking hebben op de kerkelijke omgeving laat geen eenduidig beeld zien.

Aanbevelingen voor beleid en verder onderzoek

Voor het beleid moet er naast de aandacht voor preventie moet er (meer) aandacht zijn voor de intergenerationele doorgifte van mishandeling en seksueel misbruik. Daarnaast moet er meer aandacht besteed worden aan de effecten van specifieke preventie- en interventieprogramma’s. Om seksueel misbruik buiten het gezin te voorkomen moet er meer nadruk gelegd worden op het creëren van een cultuur waarin mensen elkaar aanspreken op hun gedrag en met elkaar verantwoordelijkheid nemen voor de veiligheid van het kind. Kinderen van ouders met psychiatrische problemen verdienen extra aandacht en alert reageren is van belang als gesignaleerd wordt dat deze problematiek aanwezig is bij ouders. En ook de groep lichamelijk en verstandelijk beperkten hebbeb een verhoogd risico ishandeld en misbruikt te worden, zowel binnen als buiten het gezin. Omdat deze groep binnen de groep jeugdigen nog kwetsbaarder is voor mishandeling en seksueel misbruik, lijkt extra aandacht gewenst.
Aanbevelingen voor verder onderzoek: meer longitudinaal onderzoek met name van hoge risico gezinnen, naar seksueel misbruik in verschillende domeinen buiten het gezin en naar specifieke kenmerken van de interactie tussen plegers, slachtoffers en situaties.

externe linkDownload volledige tekst van "Literatuurscan oorzaken geweld tegen kinderen en jongeren in afhankelijkheidsrelaties" (via website WODC)
pdf bestandTabellen met risicofactoren: 1. fysiek misbruik binnen het gezin 2. seksueel misbruik binnen het gezin 3. seksueel misbruik buiten het gezin (insellingen, school, sport) 4. seksueel misbruik katholieke kerk (pdf, 175 Kb)
pdf bestandAanbiedingsbrief voor Tweede Kamer van I. Opstelten (pdf, 112 Kb)


A. Slotboom, A., Rodermond, E., Wijkman, M.D.S., & Hendriks, J. (2012). Literatuurscan oorzaken geweld tegen kinderen en jongeren in afhankelijkheidsrelaties. Amsterdam / Den Haag: Vrije Universiteit, Afdeling Strafrecht en Criminologiein; WODC.