Logo Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

huiselijkgeweld.nl

Risicofactoren voor herhaald slachtofferschap: een literatuurscan

16-01-2014

Overzicht van belangrijke risicofactoren voor herhaald slachtofferschap van vermogens- en (seksueel, partner- en familie-) geweldsdelicten, bij mensen zonder en met een publieke taak en voor herhaald slachtofferschap of intimidatie ontleend aan de wetenschappelijke literatuur.

Deze literatuurstudie richt zich op risicofactoren voor herhaald slachtofferschap (waaronder intimidatie en vergelding). Secundarie victimisatie wordt buiten beschouwing gelaten. De kennis over risicofactoren wordt in Nederland mogelijk ingezet door bij het opnemen van aangiften politieambtenaren een beoordeling te laten maken van het risico voor herhaald slachtofferschap van een slachtoffer door middel van een beoordelingsinstrument. Op basis daarvan kunnen gerichte maatregelen worden ingezet, zowel ter bescherming binnen het strafproces, als ter voorkoming van herhaald slachtofferschap.

Risicofactoren voor verschillende delicten

We beperken ons hierbij tot de risicofactoren voor herhaald slachtofferschp van seksueel, partner- of familiegeweldsdelict.
Sterke risicofactoren: het frequenter slachtofferschap hebben ervaren, opvang hebben gebruikt na slachtofferschap, middelengebruik en een risicoperceptie van ‘enigszins veilig’ zijn.

Ook zijn relatief sterke risicofactoren:  emotie-disregulatie hebben (en specifiek impulsief zijn), borderline symptomen hebben, zichzelf de schuld geven van het delict, minder geloven dat praten over het slachtofferschap het beter maakt, minder nieuwe mogelijkheden zien en dader zijn.

Van de andere kenmerken is de sterkte van het verband niet onderzocht of is het verband niet sterk gebleken. Een historisch kenmerk dat samenhangt met herhaald slachtofferschap is het ontbreken van een veilige hechtingsstijl in de opvoeding.
Sociaal demografische en economische risicofactoren voor herhaald slachtofferschap na seksueel, partner- of een femiliegeweldsdelict zijn:  vrouw zijn, jonger zijn, een lagere opleiding hebben en ongetrouwd zijn. Ook lopen mensen die werkloos zijn, een lagere sociaal-economische status hebben en een lager inkomen hebben, meer risico.

Fysieke risicofactoren zijn een handicap hebben, meer gezondheidsproblem- en hebben en somatische klachten hebben. Mentale risicofactoren zijn meer moeite hebben met het herkennen en benoemen van gevoelens, een verlaagde risico-inschatting hebben, boos zijn en meer spanningsbehoefte hebben. Mensen die een psychiatrische stoornis hebben, minder psychologisch welbevinden (angsten, depressie, zelfmoordpogingen) hebben en minder self-efficacy (het vertrouwen in de eigen bekwaamheid om gedrag te kunnen uitvoeren) hebben, lopen meer risico. Ook mentale kenmerken gerelateerd aan het delict, namelijk zich schamen voor het slachtofferschap, meer traumakenmerken hebben, meer moeite hebben met het slachtofferschap, minder het delict erkennen en gebrekkige copingstrategieën hebben, zijn risicofactoren voor herhaald slachtofferschap na seksuele, partner- en familiedelicten.

Gedragskenmerken gerelateerd aan herhaald slachtofferschap zijn meer seksueel risicogedrag en daderschap. Omgevingsrisicofactoren zijn interpersoonlijke problemen, familiedisfunctie en de schuld krijgen van slachtofferschap. Delictrisicofactoren zijn gedurende langere tijd slachtoffer zijn geweest (bijvoorbeeld over langere periode misbruikt zijn), recenter slachtoffer zijn geworden en slachtoffer zijn geworden van een ernstiger delict. Ook de relatie met de dader, namelijk het afhankelijk zijn van de dader, dichtbij de dader zijn en dichtbij de dader blijven, is een risicofactor.

Tot slot is ook de risicoperceptie een risicofactor. Mensen die inschatten dat zij een groter risico lopen op herhaald slachtofferschap, lopen meer risico.

pdf bestandRisicofactoren voor herhaald slachtofferschap: een literatuurscan (pdf, 1,21 MB) (via wodc.nl).


Reemst, L. van, Fischer, T., Dongen, S. van, Kouwenhoven, S., & Valkeman, S. (2013). Risicofactoren voor herhaald slachtofferschap: een literatuurscan. Den Haag: WODC.