Logo Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

huiselijkgeweld.nl

Je Lijf, je Lief!

31-10-2015

Dit lesprogramma richt zich op moeilijk lerende jongeren en jongeren met een licht verstandelijke beperking in het praktijkonderwijs. Doel is hen te ondersteunen in het beter herkennen en respecteren van de eigen seksuele grenzen en die van anderen.

Tijdens vijf lessen gaan zij met elkaar in gesprek over thema’s zoals beeldvorming, grenzen aangeven en groepsdruk.

In evaluatieonderzoek geven leerlingen en docenten aan enthousiast te zijn over het beeldmateriaal en de werkvormen. Leerlingen vinden het vooral belangrijk dat ze geleerd hebben om grenzen aan te geven en dat ze zich beter kunnen inleven in de ander.

1. Beschrijving methode

Doel

Het doel van het lesprogramma is jongeren in het praktijkonderwijs beter in staat te stellen de eigen grenzen te herkennen en duidelijk te maken aan anderen én tevens de grenzen van anderen op het gebied van seksualiteit te herkennen en te respecteren, zodat zij uiteindelijk minder vaak seksueel grensoverschrijdend gedrag meemaken of uitoefenen.

Doelgroep

Je Lijf, je Lief! is bedoeld voor moeilijk lerende jongeren en jongeren met een lichte verstandelijke beperking (IQ tussen 55 en 80) uit het eerste en tweede jaar van het praktijkonderwijs, in de leeftijd van 12 tot en met 14 jaar.

Aanpak

Het lesprogramma Je Lijf, je Lief! behandelt in vijf opeenvolgende lessen de volgende thema’s.

  1. Beeldvorming
    Jongeren worden zich bewust van de beelden en de verwachtingen die zij op basis van uiterlijke kenmerken van elkaar hebben.
  2. Hoe denk je over elkaar?
    Deze les gaat over de dubbele moraal die jongeren hanteren: jongens mogen meer op seksueel gebied dan meisjes. De vraag staat centraal of die dubbele moraal eerlijk is of niet.
  3. Grenzen aangeven
    Tijdens deze les wordt aan de jongeren gevraagd na te denken over hun eigen grenzen. Ook wordt besproken hoe de leerlingen dit kunnen aangeven.
  4. Grenzen herkennen bij de ander
    In deze les leren jongeren de lichaamstaal van andere jongeren in te schatten en ook dat iemand grenzen verbaal en non-verbaal kan aangeven. Er wordt gesproken over de gevolgen van het overschrijden van grenzen en hoe je de grenzen van anderen kunt respecteren.
  5. Groepsdruk
    Centraal in deze les staat dat jongeren groepsdruk beter leren weerstaan.

De bijbehorende docentenhandleiding geeft docenten structuur en ondersteuning bij de uitvoering van het lesprogramma.

Uitvoerende organisaties

Je Lijf, je Lief! wordt uitgevoerd door mentoren of docenten Gezondheidszorg en Welzijn op praktijk-scholen in het eerste of tweede leerjaar. GGD Amsterdam leidt voor de regio Amsterdam docenten op om het lesprogramma te kunnen uitvoeren in de klas. Movisie verzorgt deze training voor andere regio’s. Deze docententraining beoogt docenten goed voor te bereiden op het geven van de lessen.

2. Samenvatting werkzame elementen

  • De interventie sluit goed aan bij de doelgroep, door het gebruik van beeldmateriaal, actieve en interactieve werkvormen, eenvoudige taal en herhaling van thema’s.
  • De interventie richt zich op belangrijke veranderbare factoren die volgens het ASE-model de intentie beïnvloeden om bepaald gedrag uit te voeren, in dit geval: het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Daarbij worden methodieken gebruikt die vanuit literatuur, theorie en praktijkervaringen gekozen zijn.
  • Het lesprogramma hanteert een positieve insteek, die seksualiteit niet problematiseert maar de prettige kanten ervan benadrukt, met aandacht voor eigen wensen, gevoelens en verlangens.
  • Er is bij de ontwikkeling van het lesprogramma aandacht geweest voor een goede aansluiting bij de culturele diversiteit van de doelgroep, bijvoorbeeld door jongeren van diverse achtergronden aan het woord te laten in foto’s, biografieën en dvd-fragmenten. Het materiaal is uitgebreid gepretest bij leerlingen in het Amsterdamse praktijkonderwijs, een groep die etnisch divers is.
  • De keuze van school als setting, omdat dit een goede plek is om jongeren te bereiken en voor de doelgroep de belangrijkste informatiebron is als het gaat om seksualiteit. De interventie is uitvoerbaar op praktijkscholen, door mentoren of docenten Gezondheidszorg en Welzijn en is te integreren in bestaande lessenseries, bijvoorbeeld lessen sociale vaardigheden.

3. Beoordeling

Je Lijf, je Lief! is in oktober 2015 erkend als Goed Onderbouwd door de erkenningscommissie Maatschappelijke ondersteuning, participatie en veiligheid. Het is een concrete, compacte en overzichtelijke interventie met goede onderbouwing uit de literatuur. De training, handleiding en materialen dragen bij aan een goede uitvoering. Daarnaast zijn de uitkomsten van evaluaties benut om het gebruik te optimaliseren.

4. Onderzoek

In 2009 is Je lijf, je Lief! uitgetest (pretest) door middel van acht klassenobservaties, twee interviews met docenten en drie vragenlijsten ingevuld door docenten. Hieruit blijkt onder meer dat leerlingen overwegend enthousiast reageren op het lesprogramma. Daarnaast spreekt het gebruikte audiovisuele materiaal aan en komt de boodschap van de strips duidelijk over (Storms & Vincent, 2009).

Ook docenten laten zich positief uit over het lesmateriaal en zijn erg enthousiast over de variatie in werkvormen. Op basis van de bevindingen van docenten en de klassenobservaties kwam naar voren dat bepaalde werkvormen en dvd-fragmenten aangepast moesten worden om aansluiting bij de doelgroep te optimaliseren.

In 2012 is er implementatieonderzoek verricht waaruit knelpunten en achterliggende redenen van stagnatie bij implementatie naar voren zijn gekomen. Dit onderzoek laat zien dat in het bijzonder de betrokkenheid van het management bij implementatie en het aandacht besteden aan weerstanden en angsten van docenten, belangrijke factoren zijn voor succesvolle implementatie van Je Lijf, je Lief!. Op basis van dit onderzoek zijn de strategieën en voorwaarden voor implementatie aangepast (Onderwater, 2012).

In 2014 is onderzocht in hoeverre leerlingen zelf vinden dat de beoogde leerdoelen van het lesprogramma zijn behaald. Dit is gebeurd door middel van vragenlijsten en een-op-een interviews met leerlingen. Dit onderzoek laat zien dat leerlingen overwegend noemen dat grenzen aangeven het belangrijkste is wat ze geleerd hebben, een aantal geeft aan dat ze na het volgen van de lessen zich beter kunnen voorstellen hoe het moet zijn als een grens overschreden wordt. Ze kunnen zich beter inleven in het gevoel van de ander. Daarnaast noemen leerlingen dat het niet verstandig is om je te laten pushen door je vrienden als het gaat om relaties en seksualiteit. Deze evaluatie heeft naast zicht op werkzame elementen ook inzicht gegeven in verbeterpunten (Ausema, 2014).

5. Ontwikkelaar

Movisie
Kristin Janssens
030 789 22 29
k.janssens@movisie.nl
www.movisie.nl

GGD Amsterdam
Anne Ausema
020 555 54 95
aausema@ggd.amsterdam.nl
www.seksueelgeweld.info

6. Meer informatie

Methodebeschrijving Je Lijf je Lief