Logo Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

huiselijkgeweld.nl

Verwerkingsgerichte groepsbehandeling

Combinatie van procesgerichte cognitieve therapie en psychomotore therapie.

Samenvatting

Deze verwerkingsgerichte groepsbehandeling (GGZ Leiden, onderdeel van Rivierduinen) bestaat uit een combinatie van procesgerichte cognitieve therapie en psychomotore therapie.
Het is een groepsbehandeling, gebaseerd op het behandelprotocol van Kathleen Chard & Andrea Blount, 1999.

Naast het opsporen en aanpakken van disfunctionele denkpatronen, richt de behandeling zich op het verwerken van de traumatische gebeurtenissen. Het is een integratieve therapie waarbij er gebruik wordt gemaakt van technieken stammend uit de gedragstherapie, cognitieve-, schemagerichte-, experiëntiele-, inzichtgevende- en psychodynamische therapie. Door de combinatie van procesgerichte cognitieve therapie (in de vorm van een gespreksgroep) en de psychomotore therapie (een vorm van lichaamsgerichte therapie) krijgen de deelneemsters een mogelijkheid (nieuwe) inzichten en gevoelens “aan den lijve” te ondervinden en nieuw gedrag te oefenen, alvorens ze dit thuis gaan toepassen.

Visie/uitgangspunten

Deze groepsbehandeling is gebaseerd op het behandelprotocol van Kathleen Chard & Andrea Blount, 1999, Center for Traumatic Stress Research University of Kentucky (vertaald en bewerkt door N. Muller en C. ten Kate, 1999, Rivierduinen) nader bewerkt in 2001 door Nicolette Tijdgat en aangevuld met een draaiboek psychomotore therapie (PMT) van Jennifer ter Riet. Vrouwen die te maken hebben gehad met seksueel misbruik hebben vaak langdurig hinder van een combinatie van een aantal klachten, zoals angstgevoelens, wisselende stemmingen, slaapproblemen, gevoelens van vervreemding, herbeleving van gebeurtenissen, neiging om het eigen lichaam te beschadigen, eetproblemen, minderwaardigheidsgevoelens, negatieve lichaamsbeleving, en angst voor seksualiteit. Omdat vrouwen te maken hebben met een combinatie van klachten, wordt in de breedte gewerkt aan deze klachten, door middel van zowel procesgerichte cognitieve therapie, als psychomotore therapie.

De procesgerichte cognitieve therapie is gebaseerd op het idee dat disfunctionele denkpatronen die hun oorsprong vinden in de vroege jeugd, verantwoordelijk zijn voor het ontstaan en in stand houden van klachten. Deze overtuigingen zijn de informatieverwerking gaan overheersen en leiden tot een eenzijdige selectie en vervormde interpretatie van informatie, met als gevolg extreme emoties en gedragingen. Er is voor de aanvulling met psychomotore therapie gekozen, omdat seksuele trauma’s veelal kunnen leiden tot allerlei soorten fysieke en motorische symptomen: verstarring, geremdheid, bewegingsonrust, uitbarstingen van woede, lichaamsvervreemding, contactverlies met eigen lijf, verstoorde ademhaling, pijnklachten, uitputting, etcetera.

Doel van het programma

De behandeling heeft een drieledig doel: 1) deze combinatie van klachten te verminderen; 2) de autonomie en identiteit van deze vrouwen te versterken; en 3) deze vrouwen te helpen een passende leefstijl te (her)vinden.

Doelgroep

Het betreft een intensieve, afgeronde behandeling voor vrouwen tussen de 18 en 65 jaar die te maken hebben gehad met seksueel misbruik en/of ernstig fysieke- en emotionele mishandeling in hun jeugd. Contra-indicaties: verslaving, extreme crisisgevoeligheid, suïcidaliteit of actuele traumatisering.

Aanpak

Bovengenoemd protocol is sinds 2001 aangepast en aangevuld met psychomotore therapie (PMT). Deze groepsbehandeling wordt sindsdien uitgevoerd door mw. drs. N. Tijdgat (GZ psycholoog/psychotherapeut), mw. H. van de Kruijs (therapeutisch medewerker) en mw. J. ter Riet (psychomotore therapeut). Aan deze groep is een psychiater, mw. drs. M. van der Spek, verbonden. Allen werkzaam binnen GGZ Leiden, Rivierduinen.

Het betreft een gesloten groep, bestaande uit 6-8 deelneemsters. Gedurende 22 sessies komt de groep wekelijks bijeen tussen 11 uur en 15.30 uur, inclusief een lunchpauze van 45 minuten. Een sessie bestaat uit een uur en drie kwartier psychomotore therapie, daarna pauze, vervolgens twee uur groepspsychotherapie.

Procesgerichte cognitieve therapie

De procesgerichte cognitieve therapie vindt plaatst in de vorm van een gespreksgroep. In deze groep wordt er allereerst inzicht verkregen in de levensgeschiedenis met betrekking tot het seksueel misbruik of ernstige mishandeling, en het vroegere sociaal functioneren. Waar mogelijk wordt er een link gelegd naar typerende opvattingen, emoties en gedragingen. Omdat de schemata veelal een sterk relationeel karakter hebben, wordt er veel aandacht besteed aan het groepsproces.

Naast het opsporen en aanpakken van disfunctionele schemata, richt de behandeling zich op het verwerken van de traumatische gebeurtenissen. Het is een integratieve therapie waarbij er gebruik wordt gemaakt van technieken stammend uit de gedragstherapie, cognitieve-, schemagerichte-, experiëntiele-, inzichtgevende- en psychodynamische therapie.
De thema’s die in de gespreksgroep aan de orde zijn geweest, komen ook aan bod bij de lichaamsgerichte therapie door middel van gerelateerde opdrachten en oefeningen.

De thema’s die aan bod komen zijn: kenmerken posttraumatische stress stoornis; copingstrategieën en zelfzorg; overtuigingen en valkuilen; gezin van herkomst, en de invloed op overtuigingen van nu; invloed van seksueel misbruik op overtuigingen van nu; woorden geven aan de traumatische ervaringen en deze leren delen met de groep; lichaamsattitude; het uitdagen en wijzigen van overtuigingen; veiligheid; vertrouwen; macht en controle; moeder-dochter relatie; confrontatie met het verleden: hoe afsluiten?; intimiteit; seksualiteit; doelen voor de toekomst; en afronding.

Er wordt semi-gestructureerd gewerkt, het programma is van tevoren bekend gemaakt en er wordt tussentijds huiswerk gemaakt. Over bepaalde onderwerpen wordt aanvullend, schriftelijke informatie verstrekt.

Psychomotore therapie (PMT)

Binnen deze therapie wordt gebruik gemaakt van verschillende technieken en het groepsproces. De technieken zijn eclectisch van aard. Interventies zijn veelal gericht op versterken van de eigen autonomie en bewustwording van zichzelf in de actuele situatie, in relatie tot de ander.

Binnen de psychomotore therapie van deze groep wordt er zoveel mogelijk aansluiting gezocht bij de thema’s uit de gespreksgroep. Hierbij staat net als in de gespreksgroep centraal: bewustwording overtuigingen, nu met accent op eigen lichaamsbeeld en motorische vaardigheden (altijd in relatie met gevoelens en bijbehorende emoties). Dit, omdat seksuele trauma’s veelal kunnen leiden tot allerlei soorten fysieke en motorische symptomen (zie boven). Elke sessie kent een vaste opbouw: gezamenlijke start, oefenen in specifieke werkvormen gerelateerd aan het thema, nabespreking, gezamenlijke afsluiting. Verder krijgen de deelneemsters ook hier huiswerkopdrachten mee die ze in de thuissituatie kunnen oefenen/toepassen. Door de combinatie van een gespreksgroep en PMT krijgen de deelneemsters een mogelijkheid (nieuwe) inzichten en gevoelens “aan den lijve” te ondervinden en nieuw gedrag te oefenen, alvorens ze dit thuis gaan toepassen.

Uiteindelijke doel van de lichaamsgerichte therapie is: lichaamsbeeld meer leren nuanceren (liefst positief, dus om het lichaam a.h.w. te herwaarderen), contact met eigen lijf vergroten met aandacht voor zelfzorg, beter kunnen omgaan met afstand en nabijheid, grenzen voelen en aangeven en de eigen weerbaarheid versterken.

Bereik

Startdatum: Sinds 2001. Implementatie: De verwerkingsgerichte groepsbehandeling is ontstaan naar aanleiding van ontevredenheid over het eenzijdige aanbod van procesgerichte psychotherapie. In de toekomst wil men ook een seksuologe/gynaecologe betrekken bij de groep (gedurende één sessie) om adequaat te kunnen anticiperen op de vele vragen die leven in de groep. Bijkomend doel is de drempel te verlagen naar reguliere instellingen als de problematiek daarom vraagt.
Voor deze groep geldt dat er bovenregionaal kan worden aangemeld.

Overdraagbaarheid

Het aanbod is vrij volledig beschreven in een protocol. Van de PMT is er ook een compleet draaiboek , ontwikkeld door mw. J. ter Riet, GGZ Leiden, Rivierduinen. Het protocol en het draaiboek zijn echter niet verkrijgbaar.

Een aanbeveling is om de psychomotore therapeut te laten werken met een co-therapeute, alhoewel men bij GGZ Leiden daar geen gebruik van maakt (vanwege gebrek aan middelen).

Materialen

Benodigdheden groepspsychotherapie: white board, flip over, een hoge tafel en stoelen.
Bij de psychomotore therapie zijn verschillende sport- en spelmaterialen nodig (symbolisch materiaal, spiegel, blokken, matten, verschillend “zacht” materiaal als dekens en kussens, voor enkele opdrachten papier en kleurpotloden). Daarnaast moet men over een (sport)zaal en kleedruimte kunnen beschikken.

Effectonderzoek

Evaluaties worden zowel individueel als in de groep gehouden na ongeveer 10 sessies en aan het eind na ongeveer 22 sessies. Er is in de afgelopen jaren geen gestructureerd effectonderzoek gedaan.
Het protocol zónder psychomotore therapie is wel geëvalueerd, door middel van effectonderzoek.

Publicaties

Tijdgat, N., H. van der Kruijs, J. ter Riet (2006). Ambulante verwerkingsgerichte traumabehandeling : een groepsbehandeling voor seksueel misbruikte vrouwen. GGZ Leiden en Omstreken.
De handleiding is niet opvraagbaar. Meer informatie bij de contactpersonen.

Praktische gegevens

GGZ Leiden, Rivierduinen
Postbus 750
2300 AT Leiden

Contactpersonen:
Nicolette Tijdgat
Telefoonnummer: 071 8908100
E-mail: frontoficerijnveste@ggzleiden.nl

Mieke van der Spek
Programmacoordinator
Centrum voor Specialistische Psychotherapie
Telefoonnummer: 071 8907700
E-mail: csp@csp.nl