Logo Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

huiselijkgeweld.nl


< Overzicht typen geweld

Factsheet: Kwetsbare zwangeren en bescherming van het ongeboren kind

13-12-2018

Deze factsheet is onderdeel van een serie van meer dan 25 factsheets. Het doel van de factsheets is om professionals die werken met de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling te helpen bij het signaleren van specifiek typen geweld, mishandeling, misbruik, verwaarlozing en/of uitbuiting.

Voorbeelden van dergelijke specifieke typen zijn: (ex-)partnergeweld, kindermishandeling, kind-oudergeweld, ouderenmishandeling, ontspoorde mantelzorg, eergerelateerd geweld, stalking, online seksuele intimidatie en mensenhandel.

Hieronder volgen een korte introductie over dit type geweld, een overzicht van de signalen die je erbij kan tegenkomen, en aandachtspunten voor dit type geweld bij het doorlopen van de 5 stappen van de meldcode.

Wie zijn kwetsbare zwangeren?

Kwetsbare zwangeren hebben verhoogd risico op gezondheidsschade voor zichzelf en ongeboren kind, op een slechte zwangerschapsuitkomst en op mishandeling en verwaarlozing van het kind. Een slechte start van een baby werkt levenslang door.

Ongunstige opgroei-omstandigheden voor kinderen kunnen al in de zwangerschapsperiode worden gesignaleerd en betreffen zowel gedrag en leefstijl van de zwangere als die van de (ex)partner/mede-opvoeder.

Situaties waarin kwetsbaarheid bestaat van moeder en (ongeboren) kind zijn bijvoorbeeld situaties waarin aanstaande ouders: slachtoffer/pleger zijn van huiselijk geweld, psychiatrisch patiënt zijn of waarbij bepaalde psychiatrische problemen spelen, een Licht Verstandelijke Beperking (LVB) hebben, een verslaving hebben, erg jong zijn (tienerzwangerschappen), of problemen ervaren op meerdere levensgebieden (‘multiproblematiek’; zie Signalen en risicofactoren voor een uitgebreider overzicht).

Signalen en risicofactoren

  • Partnergeweld voorafgaand aan en gedurende de zwangerschap.
  • Ervaringen van aanstaande ouder(s) met kindermishandeling (waaronder seksueel misbruik) in de eigen jeugd.
  • Ondertoezichtstelling (OTS) eerder kind.
  • Psychiatrische problemen bij aanstaande ouders en/of Licht Verstandelijke Beperking (LVB).
  • (Postnatale) depressie.
  • Roken, alcohol- en drugsgebruik tijdens de zwangerschap.
  • Alcohol- en drugsmisbruik / verslaving bij de partner/mede-opvoeder.
  • Tienerzwangerschappen, onbedoeld zwanger, laagopgeleid en alleenstaand (vooral in combinatie: een groep die veel in Voorzorg komt).
  • Vroeggeboorte en laag geboortegewicht.
  • Negatieve opvattingen over ongeboren kind en/of eerdere kinderen.
  • Niet of laat in zorg komen, therapie ontrouw, vaak afspraak afzeggen en niet verschijnen, onvoldoende zelfzorg.
  • Problemen en stress op meerdere levensgebieden: huisvesting, financiële problemen en schulden, werkloosheid, onverzekerd zijn, criminaliteit, geweld in het gezin, geen of niet-helpend sociaal netwerk.

Hulp bij signaleren voor diverse groepen professionals

Beschikbare hulp tijdens de zwangerschap

Laagdrempelig:

  • Prenatale Huisbezoeken Jeugdverpleegkundige (JGZ) of (Prenataal) Stevig Ouderschap
  • Sociaal wijkteam (praktische hulp op alle leefdomeinen, lichte opvoedingsondersteuning, toegang specialistische hulp)
  • Relatietherapie (via huisarts of sociaal wijkteam)
  • Andere afspraken die gemaakt zijn in het Verloskundig SamenwerkingsVerband

Specifiek:

  • Voorzorg
  • (Jeugd-)GGZ, Verslavingszorg, plegerbehandeling
  • POP-poli (Psychiatrie, Obstetrie en Pediatrie (kindergeneeskunde)): begeleiding zwangerschap in relatie tot psychiatrie
  • Vormen van thuisbegeleiding, diverse programma’s voor tienermoeders, LVB-ouders, ouders met psychiatrische problematiek.

Aandachtspunten

  • Prenatale onder toezichtstelling (OTS) kan gedurende de hele zwangerschap worden uitgesproken. Een gezinsvoogd kan dan aanwijzingen geven zoals meewerken aan verloskundige controle en andere vormen van zorg.
  • Bij suïcidaliteit en verslaving aan harddrugs is opname op grond van de Wet BOPZ mogelijk. In geval van wilsonbekwaamheid kan bij de rechter mentorschap of curatele worden aangevraagd.
  • (Anoniem) advies vragen bij Veilig Thuis kan gedurende de gehele zwangerschap, vraag desgewenst naar de vertrouwensarts. Acute en structurele onveiligheid en niet meewerken aan hulp zijn reden om te melden.

Meer informatie

Zie de bronnen en:

Feiten en cijfers

Advies / melden

Voor advies, melden en/of doorverwijzing naar opvang en/of andere hulp, bel:

Bij acuut gevaar: 112

Ontwikkeld door

Deze factsheet is ontwikkeld door de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG), het Erasmus MC , TNO en Veilig Thuis in samenwerking met diverse ketenpartners.

Downloads

  • Deze factsheet is te downloaden als pdf.
  • De bronnen zijn ook apart te downloaden.