Logo Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

huiselijkgeweld.nl

Auteur levert met vertaling bijdrage aan bestrijding huiselijk geweld

'Zowel plegers als partners herkennen zich in het boek'

Een goede dadertherapie is de beste slachtofferhulp, vindt Hans Pijnaker. "Daarmee voorkom je immers slachtoffers én kinderen die een trauma oplopen." Eind vorig jaar publiceerde hij het boek de Partnermishandelaar, een psychologisch profiel. Het is een vertaling van The Batterer van de Canadese Hoogleraar Donald Dutton. Pijnaker voegde daar een behandelmodel aan toe. "Dit boek is mijn bijdrage aan het bestrijden van huiselijk geweld."

Hans Pijnaker was ruim 30 jaar werkzaam als therapeut. Dit jaar nam hij, in het kader van vervroegde pensionering, afscheid van zijn baan bij de reclassering in Rotterdam. Tijdens zijn werk als gedragstherapeut deed hij onder meer ervaring op met de behandeling van persoonlijkheidsstoornissen, posttraumatische stressstoornissen en therapieën gericht op impulscontrole bij plegers van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Opmerkelijk genoeg, maakte juist de behandeling van een bepaald type winkeldievegges (kleptomanie) Pijnaker alert op de problematiek van huiselijk geweld.

Pijnaker ontdekte dat een aantal van deze vrouwen thuis werd mishandeld. Voor hen was winkeldiefstal een manier om hun slechte zelfbeeld, onder andere een gevolg van de mishandeling, te bevestigen. Ze verkeerden niet in financiële problemen. Toch werden zij keer op keer gepakt voor winkeldiefstal. Daarbij ging het meestal om typisch vrouwelijke producten: oorbellen, make-up, een jasje... 'Ik pak terug wat mij is ontnomen', vertrouwde één van zijn cliënten Pijnaker toe.

"De beste manier om deze vrouwen onder het juk van hun echtgenoot uit te krijgen is om de mannen in therapie te nemen", aldus Pijnaker. In Nederland was er nog maar weinig bekend over daderbehandeling toen hij tegen het boek The Batterer aanliep. "Het geeft inzicht in de psychologische dynamiek en ontstaanswijze van de problematiek van de pleger. Pas als je daarvan op de hoogte bent kun je therapie ontwikkelen. De vertaling van het boek, zou mijn bijdrage worden aan het bestrijden van huiselijk geweld."

Van kwaad tot erger

Niet alle partnermishandelaars zijn hetzelfde. Donald Dutton maakt onderscheid tussen drie typen partnermishandelaars: de overgeremde- de cyclische-, en ten slotte de psychopathische mishandelaar. "Het laatste type is het meest problematische", aldus de vertaler. "Zijn gedrag heeft vermoedelijk een biologische / neurologische oorzaak. Voor deze mannen bestaat er nog geen behandeling, hooguit medicatie." Pijnaker vervolgt: "Het overgeremde type is daarentegen een opkropper. Een man die conflicten vermijdt, behalve met zijn vrouw. Zijn mishandeling is vooral emotioneel. Hij haalt bijvoorbeeld een zekeringetje uit de radio, terwijl hij weet dat zijn vrouw daar 's ochtends altijd naar luistert. Als die hem 's avonds vertelt dat de radio kapot is, kan hij hem in een handomdraai weer maken. Hij verwacht van zijn vrouw dat ze volgzaam en onderdanig is. En gaat van kwaad tot erger om zijn vrouw te kunnen controleren."

Dit overgeremde type is volgens Pijnaker wel goed te behandelen. Net zoals de cyclische mishandelaar. Aan dit laatste type is het grootste deel van De Partnermishandelaar gewijd. Het betreft mannen met een traumatische voorgeschiedenis, die een steeds terugkerende cyclus doormaken. Kort samengevat begint die cyclus met een gebeurtenis die hem verdrietig of angstig maakt, waarop hij zich van zijn vrouw isoleert. Om uit deze positie te ontsnappen zoekt hij ruzie met haar. Bedenkt goedpraters om haar 'tot orde te kunnen roepen' waarna de mishandeling volgt. De korte periode van herstelde zelfwaarde en machtsgevoel die hier op volgt, maakt al snel plaats voor spijt en berouw. In deze laatste periode is de pleger extreem aardig en zorgend voor zijn vrouw. Hij is vol goede voornemens. Tot de cyclus bij een volgende frustrerende gebeurtenis weer van voor af aan begint.

Meyer is een voorbeeld van zo'n man die in het boek beschreven wordt.

In de loop van de jaren begon Linda (zijn vrouw red.) te ontdekken wat het was dat ze beschreef als een zes- wekencyclus. Eerst was Meyer op zijn aardigst. Vervolgens begon hij zich terug te trekken en begon hij met woordenwisselingen. Hij raakte geobsedeerd door geld ook al had hij enkele miljoenen. Uiteindelijk werd hij onverdraaglijk als een zomerse hittegolf. Ze wachtte op de onweersbui die het weer zou laten afkoelen. (…)

Aan het eind van ons gesprek keek Linda, als zoveel andere partners van cyclische mishandelaars met tranen in haar ogen naar mij op 'Het is alsof Meyer twee mensen is', zei ze. 'De ene is erg verantwoordelijk voor zijn gezin, de ander kan ons vermoorden.'

Uit: De partnermishandelaar pag. 54

"Bij het lezen van de cases die Dutton bespreekt, zag ik mijn eigen groepen weer herleven", vertelt Pijnaker. " De voorbeelden komen niet uit mijn eigen therapie, maar ik herken ze stuk voor stuk. Omdat het boek in eerste instantie een vertaling is, heb ik zo min mogelijk aan de originele tekst willen veranderen."

Een nieuw element

De verschillende theorieën die eerder over het ontstaan van huiselijk geweld zijn geschreven, komen in De Partnermishandelaar uitgebreid aan bod. Volgens de schrijver zijn deze visies, zoals de sociobiologie, de feministische visie en sociale leertheorie, waardevol, maar scheppen ze elk een te eenzijdig beeld. "Geen ervan geeft het volledige verhaal", licht Pijnaker toe. "Dutton integreert de theorieën en voegt daar een nieuw element aan toe." Volgens de Canadese hoogleraar bepalen drie cruciale gebeurtenissen in het jonge kinderleven, of een man later ontvankelijk is om zijn partner te mishandelen. Dat zijn vernedering door de vader, een onveilige hechting aan de moeder en ten slotte het getuige zijn van huiselijk geweld of zelf mishandeld worden. "Dutton geeft hiermee precies aan waar de kern zit", vindt Pijnaker.

"Het boek laat niet alleen de slechtheid van de plegers zien; ook de mens in deze mannen wordt in beeld gebracht. Tot voorheen werden zij 'domweg' veroordeeld. Maar het gaat om mannen die gevangen zitten in hun eigen angst. Als je hen leert om daarmee om te gaan, help je niet alleen de dader maar ook het slachtoffer. De beste slachtofferhulp is volgens mij een goede dadertherapie."

De Partnermishandelaar is in eerste instantie bedoeld voor iedereen die werkzaam is in de gezondheidszorg. Maar doordat het op zeer toegankelijke wijze geschreven is, is het ook voor de 'leek' zeer goed te lezen. "Ik heb het aan een aantal cliënten laten lezen", vertelt Pijnaker. "Die bleken zichzelf erin te herkennen. Datzelfde gold ook voor hun partners. Daarnaast kan het boek bijvoorbeeld ook gebruikt worden door een advocaat die voor een behandelsanctie pleit."

Groepsaanpak

Het behandelmodel dat Pijnaker aan de vertaling heeft toegevoegd, is deels overgenomen van het behandelmodel voor seksplegers van Jos Frenken. Daaraan heeft Pijnaker twee elementen toegevoegd. Namelijk woede management en life review, dit laatste om cognitieve patronen en gestoorde interpretatie van de werkelijkheid te traceren. Hij onderschrijft bovendien het belang dat Dutton aan een groepsaanpak hecht.

Het is duidelijk dat met zo'n verzameling mannen die zoveel angst moeten omzetten in woede het gegarandeerd spettert op zo'n openingsavond. Maar dat is niet altijd het geval. Een man barstte in tranen uit bij het verhaal over hoe zijn gewelddadige gedrag het vertrouwen van zijn vrouw had beschadigd. Hij was ontroostbaar. De andere mannen waren zichtbaar geschokt. Dit was hun ergste nachtmerrie: een van die overgevoelige jankgroepen.

Uit: De partnermishandelaar pag.161

Pijnaker: "Een groep is heel intiem, dat roept angst op. Maar op een gegeven moment leren de mannen om binnen de groep met die intimiteit om te gaan. Later kunnen ze dat in hun thuissituatie gaan toepassen. Het is voor hen echt kicken als het daar dan ook goed gaat.

Een ander voordeel van groepstherapie, is dat het de deelnemers elkaar de verplichting oplegt om te komen. Wie wegblijft, wordt er door de hele groep op aangesproken. Bij de reclassering werken we overigens altijd met een rechterlijk vonnis. Het is belangrijk dat de mannen niet onder de behandeling uit kunnen. Als je aan hun trauma komt, is dat beangstigend. Daarom is het wenselijk om in het begin een stok achter de deur te hebben. Na een aantal bijeenkomsten blijven de cliënten meestal wel uit zich zelf komen."

Na de publicatie van De Partnermishandelaar hebben zowel slachtoffers als plegers contact gezocht met de auteur. "Zo belde een man me op met de woorden: het gaat niet goed met mij, waar kan ik hulp krijgen?", vertelt Pijnaker. Maar niet alleen plegers herkennen zichzelf in het boek. Het is ook een eye-opener voor hun partners. Zij zien nu dat het probleem niet vanzelf overgaat. De vertaler maakte bovendien uit de reacties op dat het de mishandelde vrouwen ook erkenning geeft. "Zij merken dat zij niet de enige zijn en hebben het gevoel eindelijk geloofd te worden."

In 'De Partnermishandelaar' wordt een aantal praktijkadviezen gegeven: