Logo Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

huiselijkgeweld.nl

Aandacht voor huiselijk geweld en kindermishandeling

17-12-2013

Hoe zijn deze geweldthema’s verwerkt in de onderwijsprogramma’s van sociaal-agogische, pedagogische, psychologische, zorg- en onderwijsopleidingen? Een inventarisatie.

Vrijwel alle onderzochte opleidingen besteden aandacht aan de thema’s huiselijk geweld en kindermishandeling. Dat betekent een verbetering ten opzichte van de situatie in 2007.

Bij de invulling van de curricula laten onderwijsinstellingen zich leiden door de vraag wat de professional nodig heeft voor een goede uitoefening van het beroep. Curricula worden ontwikkeld in overleg met werkgevers, koepelorganisaties, beroepsorganisaties en het afnemende veld. Op deze manier wordt per sector en per opleiding in overleg afgesproken hoe de aandacht voor maatschappelijk thema’s in het curriculum worden opgenomen. De wijze waarop een curriculum tot stand komt verschilt per sector. Er is sprake van een grote mate van vrijheid om curricula in te vullen, wat zorgt voor een grote variëteit.
Er nog niet of nauwelijks sprake is van structurele verankering in het curriculum en niet in alle opleidingen wordt aandacht besteed aan de Wet meldcode.

In deze monitor is ook specifiek gevraagd naar het thema seksuele gezondheid. Een overgrote meerderheid van de opleidingen besteedt aandacht aan seksuele gezondheid in opleidingen. Onderwijs hierover wordt echter met name gegeven in het kader van de algemene gezondheid. Het aantal opleidingen dat onderwijs biedt over seksuele gezondheid in het kader van (preventie van) huiselijk geweld en/of kindermishandeling is flink lager en mag dus meer aandacht krijgen.

HBO sociaal-agogische opleidingen

Zowel huiselijk geweld als kindermishandeling komen in vrijwel alle responderende opleidingen aan bod. De verschillen tussen de soorten opleidingen (MWD, SPH, Pedagogiek en Social Work) zijn wat dit betreft klein. In het onderwijs worden huiselijk geweld en kindermishandeling veelal in samenhang onderwezen, omdat ook in de praktijk een sterke samenhang bestaat tussen beide thema’s. Vrijwel alle sociaal-agogische opleidingen besteden aandacht aan de Wet meldcode. Opleidingen onderschrijven het belang van kennis over deze thema’s voor jonge professionals in het veld. Dit wil echter niet zeggen dat alle studenten die afstuderen ook daadwerkelijk beschikken over relevante kennis en vaardigheden op dit terrein. Verdiepend onderwijs over huiselijk geweld en kindermishandeling wordt namelijk vooral aangeboden in keuzevakken en specifieke uitstroomprofielen. Enkele opleidingen zijn van plan de thema’s in de (nabije) toekomst meer in te gaan bedden in de verplichte vakken voor alle studenten. Inhoudelijke ondersteuning en bijscholing van docenten wordt hierbij wenselijk gevonden.

MBO sociaal-agogische opleidingen

Door de lage respons van deze opleidingen is geen representatief beeld te geven van deze sector. Vooralsnog is alleen iets te zeggen over de opleidingen Pedagogisch werk - kinderopvang. Deze opleidingen besteden in beperkte mate aandacht aan de Wet meldcode. Vrijwel elke opleiding zegt aandacht te besteden aan de thema’s huiselijk geweld en kindermishandeling. Het onderwerp kindermishandelingis veelal beter ingebed dan huiselijk geweld. Het aantal uren dat hiervoor is ingeruimd is echter gering. Structurele aandacht voor beide geweldsthema’s is er nog onvoldoende.De competenties bij huiselijk geweld en kindermishandeling richten zich met name op signalering en informatieverspreiding. Handelen en hulpverlenen vallen namelijk niet onder de verantwoordelijkheden van de MBO-professional. De opleidingen geven aan dat zij de studenten slechts een eerste basis bieden voor deze thema’s. De echte ontwikkeling van de aanstaande professionals op dit terrein is momenteel afhankelijk van de praktische setting waarin zij na hun opleiding gaan werken. Om een sluitend totaalbeeld van de MBO-sector Zorg, Welzijn en Sport te verkrijgen, heeft in het najaar van 2013 is samenwerking met de MBO raad een vervolg op de dataverzameling plaatsgevonden. Hierdoor is dit rapport later opgeleverd dan in eerste instantie gepland was. Deze extra dataverzameling heeft echter niet de extra input opgeleverd die nodig was. Hierdoor kan helaas geen totaal beeld van de MBO-opleidingen worden gegeven. De thema’s huiselijk geweld en kindermishandeling hebben al een meer concrete plaats gekregen in de kwalificatiedossiers voor de nieuwe kwalificatiestructuur. Deze wordt verplicht ingevoerd in 2016. Opleidingen tot leraar basisonderwijs Alle responderende opleidingen zeggen aandacht te besteden aan kindermishandeling. Huiselijk geweld komt vrijwel alleen aan de orde indien kinderen daar getuige van zijn - wat formeel echter onder de definitie van kindermishandeling valt. De aandacht voor beide thema’s is over het algemeen minimaal en bereikt niet altijd alle studenten. De Wet meldcode krijgt nog in vrijwel geen van deze opleidingen aandacht. Beginnende leerkrachten zijn hierdoor op dit vlak niet altijd goed voorbereid op de beroepspraktijk. Een overvol curriculum wordt hiervoor als belangrijkste reden genoemd. Door dit onderzoek zijn een aantal PABO’s echter meer doordrongen geraakt van het belang van deze thema’s, wat in een aantal gevallen tot concrete plannen heeft geleid.

WO- en HBO-lerarenopleidingen voortgezet onderwijs

Bij de WO- en HBO-lerarenopleidingen voor het voortgezet onderwijs ligt de prioriteit in het curriculum bij (vak)didactiek, onderwijskunde en pedagogiek. Dit is de hoofdreden dat in deze opleidingen niet en in enkele gevallen mauwelijks ruimte in het curriculum wordt vrijgemaakt voor huiselijk geweld en kindermishandeling. Men acht deze thema’s van belang, maar tegelijkertijd vindt men ze te specifiek voor het curriculum. Wel krijgen de studenten in meer algemene zin incidenteel onderwijs over de zorgstructuur in scholen en het signaleren van probleemgedrag. In slechts een paar opleidingen wordt aandacht besteed aan de Wet meldcode. De opleidingen die meer en/of structureel aandacht willen besteden aan huiselijk geweld en kindermishandeling hebben ook behoefte aan bijscholing van docenten over de meldcode en signalering van geweldsproblematiek.

Sociaal-wetenschappelijke opleidingen: Psychologie en Pedagogische Wetenschappen

De aandacht voor huiselijk geweld en kindermishandeling verschilt per universiteit. De thema’s zijn meestal niet structureel opgenomen in het curriculum, waardoor bespreking afhangt van de persoonlijke inzet van docenten. Bij de opleiding Pedagogische Wetenschappen wordt zowel aandacht aan huiselijk geweld en kindermishandeling, als aan de Wet meldcode besteed. Bij de opleiding Psychologie is er breed aandacht voor het thema kindermishandeling, minder voor
huiselijk geweld en vooralsnog geen aandacht voor de Wet meldcode. Omdat men huiselijk geweld en kindermishandeling niet ziet als pathologie is de aandacht hiervoor bij Psychologie beperkt in vergelijking met de opleiding Pedagogiek. Weliswaar bestaat de bereidheid om de onderwijsprogramma’s aan te passen aan maatschappelijk thema’s, maar de mogelijkheden hiervoor zijn uitermate beperkt in het volle curriculum. Verder wordt aangegeven dat wetenschappelijke opleidingen zich beperken tot het overdragen van theoretische kennis; van afgestudeerden wordt verwacht dat zij zich naderhand in de beroepspraktijk zelfstandig verder ontwikkelen. Dat geldt ook voor het omgaan met deze geweldthema’s.

pdf bestand Aandacht voor huiselijk geweld en kindermishandeling (pdf, 1,6 MB) (via rijksoverheid.nl)


Beek, I. van, Bosdriesz, M., Knaap, M., Korfker, D., Meuwissen, Ouwehand, L., ... Vink, R. (2013). Aandacht voor huiselijk geweld en kindermishandeling. Hoe zijn deze geweldthema’s verwerkt in de onderwijsprogramma’s van sociaal-agogische, pedagogische, psychologische, zorg- en onderwijsopleidingen? Een inventarisatie. Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut.