Logo Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

huiselijkgeweld.nl

Evaluatie van de pilot ‘Categorale Opvang voor Slachtoffers van Mensenhandel’

25-04-2013

In hoeverre zijn de aan de COSM gestelde doelen bereikt, en in hoeverre zijn er verschillen in opvang en begeleiding van slachtoffers van mensenhandel tussen COSM en reguliere opvang?

De pilot 'Categorale Opvang voor Slachtoffers van Mensenhandel' (COSM) is op 15 juni 2010 officieel van start gegaan op drie locaties in Nederland (voor de duur van twee jaar). Het primaire doel van de pilot was om slachtoffers, inclusief eventuele meegekomen kinderen, snel en veilig op te vangen en op die manier de uitbuiting te stoppen.
In deze evaluatie wordt nagegaan in hoeverre de pilot COSM beantwoordt aan de doelen die daaraan gesteld werden.

Methode

In het kader van de evaluatie zijn cijfers geanalyseerd van de betrokken uitvoeringsorganisaties. Om de werkwijze van de pilot in perspectief te kunnen plaatsen, zijn tevens gegevens geanalyseerd van reguliere instellingen die slachtoffers van mensenhandel opvangen naast overige groepen, zoals slachtoffers van huiselijk geweld. Daarnaast zijn zowel in de COSM als in de reguliere instellingen interviews afgenomen met medewerkers die betrokken zijn bij de opvang van slachtoffers van mensenhandel.

Resultaten

In dit rapport worden de onderzoeksresultaten gepresenteerd aan de hand van drie fasen in de opvang en hulpverlening aan slachtoffers van mensenhandel: aanmelding, toelating en instroom, begeleiding in de opvang , doorstroom en uitstroom vanuit de opvang. Vervolgens wordt ingegaan op de aangiftebereidheid van slachtoffers van mensenhandel. In de conclusies en discussie wordt op basis van de onderzoeksresultaten bekeken in hoeverre de doelen die voor de COSM geformuleerd werden zijn bereikt.

Conclusies

De belangrijkste zijn (pag. 38-39):

  • Tussen 2008 en 2011 is het aantal slachtoffers dat bij CoMensha gemeld werd toegenomen. Het grootste deel is vrouw, maar het aantal mannelijke slachtoffers neemt toe. De meeste slachtoffers hebben de Nederlandse nationaliteit. Van de niet-Nederlandse slachtoffers is de grootste groep afkomstig uit Nigeria. Bij vrouwelijke slachtoffers gaat het in de meeste gevallen om seksuele uitbuiting; bij mannen gaat het vooral om overige economische uitbuiting.
  • Niet alle slachtoffers die in de periode juni 2010 tot en met september 2011 bij CoMensha gemeld werden konden door hen direct in de opvang geplaatst worden. Een van de verklaringen is dat de toelatingscriteria voor opvang in de COSM zijn aangescherpt. Bovendien nemen reguliere instellingen veelal maar een beperkt aantal buitenlandse slachtoffers van mensenhandel op.
  • De doelgroep was bij aanvang van de pilot breed gedefinieerd, maar in de loop van de pilot is een aantal aanvullende toelatingscriteria geformuleerd. De COSM heeft zich daarmee ontwikkeld tot crisisopvang voor buitenlandse slachtoffers die direct uit de uitbuitingssituatie komen of net in de bedenktijd zitten.
  • De toelatingscriteria in de reguliere opvang verschillen per instelling. Slachtoffers met psychiatrische en verslavingsproblematiek zijn moeilijk te plaatsen in zowel de COSM als een deel van de reguliere voorzieningen.
  • Hoewel de meeste slachtoffers die bij CoMensha gemeld werden de Nederlandse nationaliteit hebben, verbleven in de COSM voornamelijk buitenlandse slachtoffers (in het bijzonder Nigerianen).
  • De meeste slachtoffers in de COSM en de reguliere opvang hebben te maken gehad met seksuele uitbuiting.
  • De meerderheid van de buitenlandse slachtoffers in de COSM is korter dan een jaar in Nederland; de grootste groep zit bij opname in de COSM in de bedenktijd. Zij hebben drie maanden de tijd om te besluiten of zij aangifte willen doen of op een andere wijze mee willen werken aan opsporing en vervolging. In die periode hebben zij (nog) geen verblijfsvergunning.
  • Het grootste deel van de slachtoffers in de reguliere opvang is al langer dan een jaar in Nederland en heeft bij opname reeds een verblijfsvergunning.

pdf bestandEvaluatie van de pilot ‘Categorale Opvang voor Slachtoffers van Mensenhandel’ (pdf, 1,1 MB) (via wodc.nl)


Londen, M. van, & Hagen, L. (2013). Evaluatie van de pilot ‘Categorale Opvang voor Slachtoffers van Mensenhandel’. Den Haag: WODC