Hieronder volgen een korte introductie over dit type geweld, een overzicht van de signalen die je erbij kan tegenkomen en aandachtspunten voor dit type geweld bij het doorlopen van de 5 stappen van de meldcode.

Factsheet Ouderenmishandeling en ontspoorde mantelzorg
PDF document | 2 pagina's | 119 kB
Factsheet | 01-11-2018

Wat is ouderenmishandeling?

Al het handelen of het nalaten van handelen van al degenen die in een terugkerende persoonlijke of professionele relatie met de oudere (iemand van 65 jaar of ouder) staan, waardoor de oudere persoon lichamelijke en/of psychische en/of materiële schade lijdt en waarbij van de kant van de oudere sprake is van een vorm van gedeeltelijke of volledige afhankelijkheid.

Oude man heeft zijn ogen gesloten.

Bij ontspoorde mantelzorg overschrijdt de mantelzorger de grens van goede zorg door overbelasting, onmacht, onkunde of onwetendheid.

Een kenmerk van ontspoorde mantelzorg is het ontbreken van opzet.

Er zijn verschillende vormen en signalen van ouderenmishandeling.

Vormen en signalen

  • Lichamelijke mishandeling
    Kan bestaan uit slaan, duwen, schoppen, bedreigen of letsel toebrengen.
    Signalen die hierop duiden zijn onverklaarde onderhuidse bloeduitstortingen, botbreuken, letsel van verschillende ouderdom en letsel dat niet bij gerapporteerde toedracht past.
  • Psychische mishandeling
    Kan bestaan uit herhaaldelijk uitschelden en kleineren, beperken bewegingsvrijheid, bezoek ontzeggen en post achterhouden.
    Signalen die hierop kunnen wijzen zijn gedragsveranderingen en depressieve- en angstklachten.
  • Financieel misbruik
    Kan bestaan uit het veranderen van het testament, zonder toestemming verkopen van goederen, onbevoegd gebruik van pinpas of creditcard en misbruik van het PGB.
    Signalen kunnen een gebrek aan standaard (medische) voorzieningen zijn, het verdwijnen van bezittingen en plotselinge schulden.
  • Verwaarlozing
    Kan bestaan uit het onthouden van voeding, lichamelijke verzorging of toegang tot medische zorg en affectieve verwaarlozing.
    Signalen die hierop kunnen wijzen zijn onbehandelde doorligplekken, ondervoeding, slechte lichamelijk hygiëne, smetplekken en onvoldoende toezicht.
  • Seksueel misbruik
    Kan bestaan uit verbale grensoverschrijding, ongewenste seksuele handelingen verrichten met of in het bijzijn van de oudere.
    Signalen die hierop kunnen duiden zijn onverklaarde onderhuidse bloeduitstortingen in het genitaal gebied, bloedvlekken in ondergoed en onverklaarde soa's.

Signalen passende bij overbelaste/ontspoorde mantelzorg

  • Overbelasting en frustratie bij mantelzorger, zich bijvoorbeeld uitend in grensoverschrijdend gedrag naar de oudere of anderen toe.
  • Compassiemoeheid bij de mantelzorger.
  • Weigeren hulp(verlening) aan oudere, isoleren van de oudere.

Mogelijke risicofactoren op ouderenmishandeling

Bij slachtoffers:

  • Aanwezigheid cognitieve stoornissen.
  • Psychische/psychiatrische aandoeningen.
  • Een slechte fysieke gezondheid.
  • Functionele beperkingen en afhankelijkheid van zorg.
  • Beperkt sociaal netwerk of eenzaamheid.
  • Lagere sociaal-economische status.

Bij plegers:

  • Psychische-en psychiatrische aandoeningen.
  • Alcohol- en middelengebruik.
  • Overbelasting in de mantelzorgsituatie.
  • Geweld in de familiegeschiedenis.

Extra aandachtspunten

  • Schaamte/taboe bij slachtoffer en pleger
  • Bij elke vorm van huiselijk geweld en kindermishandeling dien je als professional de meldcode te gebruiken – dus ook bij een vermoeden van ouderenmishandeling of ontspoorde mantelzorg.

Feiten en cijfers

  • Gezondheidsmonitor 2016
    Uit deze monitor (over 12 maanden) blijkt dat psychische mishandeling het vaakst voorkomt en 4 procent van de ouderen van 65 jaar en ouder in Nederland hiermee te maken krijgt, gevolgd door financieel misbruik (1,1 procent) en verwaarlozing (0,6 procent).
  • Regioplan 2018
    Deze interviewstudie (uitgevoerd in Rotterdam, Tilburg en Boxtel) concludeert dat 1 op de 20 thuiswonende ouderen van 65 jaar en ouder ooit te maken krijgt met ouderenmishandeling en 1 op de 50 op jaarbasis te maken heeft met ouderenmishandeling. De meest gerapporteerde vorm blijkt in beide gevallen financieel misbruik, gevolgd door psychische en lichamelijke mishandeling.

Advies/melden

Voor advies, melden en/of doorverwijzing naar opvang en/of andere hulp, neem contact op met:

  • Veilig Thuis, telefoon 0800 20 00.

Ontwikkeld door

Deze factsheet is ontwikkeld door de Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie (NVKG) in samenwerking met verschillende ketenpartners in de strijd tegen ouderenmishandeling en ontspoorde mantelzorg. De factsheet en bronnen zijn als download te vinden bij Publicaties.